وسيعى را « تا ناحيهء شيروان ، مغان ، ارّان ، ايروان و كردستان به‌عهده داشت . » « 30 » در پايان دورهء صفويه « 31 » بيگلربيگى تبريز مشتمل برناحيه‌اى مىشد كه تقريبا با آذربايجان امروزى برابر بود و علاوه برآن « 32 » مناطق زنجان ، سلطانيه ، مغان ، طالش و در آن سوى رود ارس منطقهء قپان را نيز شامل مىشد . از سال 913 تا 939 ( - 3 / 1532 - 8 / 1507 م . ) بدليس ( - بتليس ) « 33 » و تا سال 955 ( - 1548 م . ) وان « 34 » نيز به حكومت صفوى تعلق داشت . ارجيش ، خنوس و پاسين ( امروز به آن حسن قلعه مىگويند ) به هنگام خود مناطق مرزى عثمانى با ارزروم بود « 35 » . اسكندر منشى عقيده دارد كه چون پس از سقوط وان ، تبريز به مرز تركيه بسيار نزديك شده بود شاه طهماسب اول در سال 962 ( - 1555 م . ) قزوين را پايتخت مملكت كرد « 36 » . عثمانيها چندبار تبريز را غارت كردند و توانستند از سال 993 تا 1012 ( - 1603 - 1585 م . ) پيوند اين شهر را با مملكت خود با تأسيس سربازخانه‌اى محكم‌تر كنند . پس از موافقت‌نامهء تركيه و ايران در توشقان‌ئيل 1000 - 999 ( - 92 - 1591 م . )

--> ( 30 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 339 : بيگلربيگى تمام ولايات آذربايجان ؛ . . . تا نواحى شيروان و مغان و اران و ايروان و كردستان به‌عهدهء خود گرفت . ( 31 ) - تذكرة الملوك ، ص b 107 تا b 110 . ( 32 ) - زيرا قزل‌اوزن در آن هنگام نيز سرحد بين عراق عجم و آذربايجان محسوب مىشد ( خلدبرين ، ص 170 ) . ( 33 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 93 ؛ تاريخ حيدرى ، ص b 577 . نسخ جهان‌آرا در ص b 215 چنين آورده است : بتليس و عماديه . ( 34 ) - احسن التواريخ ، ص 330 ، تاريخ ايلچى نظام شاه ، ص a 67 . ( 35 ) - تذكرهء شاه طهماسب ، ص 625 ، 639 ، 643 تاريخ ايلچى نظام شاه ، ص a 67 ، تاريخ حيدرى ، ص b 578 . در سال 1547 الشكرد اواسى ( واقع در جنوب الاگز ) سرحد بود . رجوع شود به لئون كلاويوس ( J . Leunclavius ) به نقل از تشنر در مجلهء انجمن شرق‌شناسى آلمان با مشخصات زير Taschner : Das Itinerar . . . in : ZDMG 112 ( 1962 ) , S . 77 : ( 36 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 96 ؛ تاريخ مطابق ذكر خلاصة التواريخ ، ص b 179 نقل شده است .